وى الوهيّت به معنى ربوبيّت را ادعا مىكرد و مقصودش ، مالك تصرّف در امور زيردستان بود . در جايى گفته نشده است كه وى مردم را به عبادت خود فرا مىخواند ؛ چنان كه آنان وى را هم‌چون پرستش بت‌ها ، نمىپرستيدند . بنابراين جايى براى اين سخن باقى نمىنماند كه فرعون ، عبادت مىشد و عبادت نمىكرد . نسبت دادن اين سخن به فردى مانند ابن عباس - كه عربى اصيل بود - و شاگرد باهوش او ، مجاهد بن جبر ، صحيح نمىنمايد . فرعون تنها ادعاى الوهيّت مىكرد : « ما عَلِمْتُ لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرِي » « 1 » ؛ « من جز خويشتن ، براى شما الهى نمىشناسم . » نيز او ادعا مىكرد كه هدايت آنان به راه راست ، بر عهدهء اوست : « ما أُرِيكُمْ إِلَّا ما أَرى وَ ما أَهْدِيكُمْ إِلَّا سَبِيلَ الرَّشادِ » « 2 » ؛ « جز آن‌چه مىبينم ، به شما نمىنمايم و شما را جز به راه راست راهبر نيستم . » آرى ، او قوم خود را سبك و خوار شمرد و آنان اطاعتش كردند ، « 3 » اما نه در قرآن و نه در كتابى ديگر ، يادى از عبادت و عبوديّت ، به معناى خاص آن ، نشده است . * * * « الرَّحْمنِ » و « الرَّحِيمِ » دو صفت از صفات بارز خداى تعالى است . « رحمان » مظهر رحمت گستردهء اوست : « فَقُلْ رَبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ واسِعَةٍ » « 4 » ؛ « بگو : پروردگار شما داراى رحمتى گسترده است . » « وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ » « 5 » ؛ « رحمتم همه چيز را فرا گرفته است . » « رحيم » نيز دليل بر عنايت ويژهء او به بندگان مؤمن خود مىباشد : « فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ » « 6 » ؛ « به زودى آن را براى كسانى كه پرهيزگارى مىكنند ، مقرر مىدارم . » « وَ كانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيماً » « 7 » ؛ « نسبت به مؤمنان همواره رحيم است . » واژهء « رحمان » ، بر وزن فَعْلان ، بر مبالغه در گستردگى رحمت خداى تعالى

--> ( 1 ) . قصص ( 28 ) 38 . ( 2 ) . مؤمن ( 40 ) 29 . ( 3 ) . بنگريد به : زخرف ( 43 ) 54 . ( 4 ) . انعام ( 6 ) 147 . ( 5 ) . اعراف ( 7 ) 156 . ( 6 ) . اعراف ( 7 ) 156 . ( 7 ) . احزاب ( 33 ) 43 .